Dwalen door Dorset met Thomas Hardy

In bestsellers als Tess en Jude vereeuwigde schrijver Thomas Hardy zijn geliefde Dorset. Aan de Zuid-Engelse plattelandstreek is weinig veranderd.

Een stedeling vindt wat hij zoekt in boeken over het platteland
— Thomas Hardy
Thomas Hardy ©   @drbronk

Thomas Hardy ©   @drbronk

Thomas Hardy  werd beroemd door het vereeuwigen van de rustieke boerderijtjes, groene heuvels en geborgen dorpjes van Dorset. In zijn romans gaf hij bestaande locaties schuilnamen mee. In het begin ontkende hij dat zijn fantasieland ‘Wessex’ eigenlijk Dorset was, waarschijnlijk om zijn vredige territorium te beschermen tegen literair toerisme. Maar vanaf het moment dat hij zijn boeken van zogenaamd verzonnen landkaarten voorzag, was het voor iedereen duidelijk.

Literaire wandelingen waren meteen populair onder zijn lezerspubliek, aangezien de meeste plekken uit zijn leven en werk tijdens één dag te bezoeken zijn.

Misschien is Hardy nu vooral geliefd door prachtige verfilmingen van zijn werk, zoals Tess van de d’Ubervilles, van regisseur Roman Polanski, met een Nastassja Kinski als Tess, of Jude met Kate Winslet. Eén ding is zeker; de films zetten niet alleen aan tot het lezen van zijn boeken maar ook tot pelgrimstochten door Dorset. Gelukkig storen zijn fans niet in het lommerrijke landschap.

Hardy was als plattelandsjongen dol op wandelen. Wie in zijn voetsporen wil treden, trekt dus een paar stevige schoenen aan en gaat op pad.

Begin bijvoorbeeld bij Athelhampton House, Athelhall in Hardy’s boeken, een vijfhonderd jaar oud landhuis omringt door prachtige tuinen, ongeveer vijftien kilometer buiten de stad Dorchester.

Athelhampton House ©   @drbronk

Athelhampton House ©   @drbronk

Thomas Hardy raakte er als jongetje door gefascineerd toen hij zijn vader, een aannemer en meester-metselaar, hielp bij het renoveren van de westvleugel. Hardy, die ook goed kon tekenen, maakte een schets van het gotische vooraanzicht. Later gebruikte hij het landhuis ter inspiratie voor zijn boeken.

Het wordt nog steeds bewoond maar is, zoals zoveel Engelse landhuizen, voor een deel opengesteld voor publiek. Van de middeleeuwse zaal tot de Victoriaanse bibliotheek: kuierend door de kamers krijg je het gevoel door verschillende tijden te lopen. Geesten hebben ze er ook. In de negentiende eeuw raakte een aapje, het huisdier van de eigenaar, klem in de kelder. Sindsdien kun je hem zijn nagels kapot horen krassen op de muur.

Toen Hardy een beroemd schrijver was, raakte hij bevriend met de toenmalige bewoners en droeg hij er tijdens feesten voor uit zijn werk.

Vanaf Athelhampton House loop je over een landweg door glooiende velden zo ver je kunt kijken. Aan deze weg ligt Puddletown (Hardy noemt het in zijn boeken ‘Weatherbury’), waar zijn vaders familie vandaan kwam.

 

Eigenlijk bestaat het slaperige dorp uit één straat met aan weerskanten van de weg stenen huisjes, een kerkje, een groenteboer, een slager, een bakker. Het enige geluid dat je er hoort, behalve het tjilpen van vogels, komt van het schoolplein, waar kinderen met blauwe uniformen en frisrode wangen tikkertje spelen. Kortom: een dorp met een hoog ‘langs het tuinpad van mijn vader’-gehalte.

Volg de dorpssraat om in Puddletown Forest te komen. Als de kleine Hardy niet met zijn neus in de boeken of achter de tekentafel zat, dan was hij hier te vinden. In Puddletown Forest kun je heerlijk dwalen en kom je herten en konijnen tegen.

Maar kijk uit: zijn in Nederland de bossen lekker overzichtelijk met bordjes en wegwijzers, hier ontbreken die volledig. Zelfs met een plattegrond is het bos een doolhof. Goed aanknopingspunt is de Romeinse weg,  beschreven in dit gedichtje: 

Uprises there
A mother’s form upon my ken
Guiding my infant steps, as when
We walked upon that ancient thoroughfare,
The Roman Road.
— Thomas Hardy
Hardy’s geboortehuis ©  @drbronk

Hardy’s geboortehuis ©  @drbronk

Naar goed Romeins gebruik loopt het pad recht van de ene naar de andere kant van het bos. Uiteindelijk komt de Romeinse weg uit bij Hardy’s geboortehuis, de cottage in Higher Bockhampton (Lower Mellstock in zijn boeken), aan de rand van het bos.

Hoewel hij zich later schaamde voor zijn geboortehuis omdat het liet zien dat hij van ‘lage’ komaf was, zijn er weinig schrijvershuizen die zo tot de verbeelding spreken. Het door zijn opa ontworpen boerderijtje zou niet misstaan in Hobbiton: een lemen gebouwtje, compleet met strooien dak en lieflijke luiken voor de raampjes, aan de rand van een bos, in een kleurrijke bloementuin.

Thomas Hardy werd hier in 1840 geboren. Als jongetje was hij introvert. Zijn moeder moedigde hem aan om te lezen en te studeren, iets wat not done was voor de andere, voornamelijk boerenkinderen uit zijn omgeving.

Dat Hardy’s familie aanvankelijk tot de arbeidersklasse behoorde, maar langzaam steeg op de sociale ladder, had grote invloed op zijn persoonlijkheid en zijn werk. Veel van zijn boeken gaan over personages die dezelfde moeizame weg naar een betere klasse afleggen, maar met minder succes dan hijzelf.

Binnen in de cottage (vergeet bij binnenkomst niet te bukken) kun je enkele authentieke meubels bewonderen: het bed waarin hij ter wereld kwam, zijn kinderstoel en de eettafel van familie Hardy, het bureau waaraan hij zijn eerste bestsellers schreef.

Dorchester ©   @drbronk

Dorchester ©   @drbronk

Vanaf zijn zestiende werd Hardy opgeleid tot architect. Om carrière te maken vertrok hij naar Londen, maar algauw kwam hij weer terug naar zijn geliefde Dorset om zijn droom te verwezenlijken: schrijver worden. Terug in de cottage van zijn ouders begon hij aan zijn eerste boek.

De vijfentwintig jaar die volgden waren zeer productief en lucratief. Hardy schreef meer dan veertien romans en vijftig verhalen, die vrijwel allemaal bestsellers werden.

Dorchester was de eerste stad die Hardy leerde kennen. In de tijd dat hij tot architect werd opgeleid, liep hij dagelijks enkele kilometers van de cottage naar Dorchester, de hoofdstad van county Dorset.

Als je nu die wandeling maakt vanaf de cottage, zie je achter de heuvels eerst de torens en daarna de stad - Casterbridge in zijn boeken - verschijnen, een aanblik die diverse personages in Hardy’s romans lyrisch omschrijven.

Voor het menselijk oog dat zich op dezelfde hoogte als de stad bevond, verrees deze onduidelijke massa achter een dichtbegroeide palissade van linde- en kastanjebomen te midden van ronde heuvels en concavevelden, die zich mijlen ver rondom uitstrekten
— De burgemeest van Casterbridge, Thomas Hardy

Dorchester wordt nog steeds niet omringd door groeikernen of industriegebieden, maar door heuvels en akkers. Vlak voor je de stad inloopt, steek je een rivier over waarin algen als groene haren in de stroming heen en weer wiegen.

Het oude stadje is supertrots op de enige lokale beroemdheid die het ooit voortbracht. Dus staat er een standbeeld van de schrijver, is ieder gebouw waar hij ooit was of over schreef voorzien van een plakkaat en kun je in alle boekhandels zijn werk aanschaffen. Zelfs de juwelier draagt de naam ‘Thomas Hardy’.

In het County Museum, opgetrokken in een sierlijke, kleurige Victoriaanse stijl, vind je naast de grootste Hardycollectie ter wereld en de Hardy Society ook een reconstructie van zijn rommelige schrijfkamer in Max Gate, de woning die hij zelf ontwierp en bouwde aan de stadsrand van Dorchester. Hij voorzag het rood bakstenen huis niet van waterleidingen of telefoon, iets waar zijn vrouw maar moeilijk mee kon leven. Maar Hardy zag het als overbodige luxe, een kronkel die hij waarschijnlijk aan zijn schamele afkomst overhield.

Max Gate © @drbronk

Max Gate © @drbronk

Max Gate is nu eigendom van de National Trust, maar nog steeds een familiehuis. Op de benedenverdieping zijn twee kamers ingericht zoals in Hardy’s tijd. In het gastenboek kun je lezen welke beroemdheden het huis tijdens zijn leven en daarna bezocht hebben, van F. Scott Fitzgerald tot Tracey Chapman. Buiten kun je een bezoekje brengen aan de dierenbegraafplaats waar zijn favoriete katten en honden liggen.

Hardy zelf ligt op het kerkhof van dorpje Stinford, even buiten Dorchester. De weg erheen gaat langs weiden met paarden voorbijgangers nieuwsgierig nastaren. Midden in het dorpje vind je een prachtig middeleeuws minikerkje. Hardy werd hier gedoopt en zijn hele familie woonde er jarenlang diensten bij. Omdat hij er zo gek op was en het heilige huisje liefdevol beschreef in romans en gedichten, vond Hardy hier op het kerkhofje, toen hij op 87-jarige leeftijd was overleden, zijn laatste rustplaats.

Al heeft hij er een mooie steen, hij ligt er slechts gedeeltelijk: zijn as ligt in de beroemde Poets Corner van Westminster Abbey in Londen, alleen zijn hart ligt hier begraven.

Of beter gezegd: zijn kat, Cobby, een grijze pers met oranje ogen. Volgens de verhalen legde de begrafenisondernemer die Hardy’s hart eruit haalde, het op krantenpapier op de aanrecht, waar Hardy’s kat het vond en opat. De kat werd afgemaakt en Hardy’s hart ging met poezenlijk en al de kist in.

Om de tocht in stijl af te sluiten, wandel je terug naar Dorchester om bij het wegrestaurant naast Max Gate een welverdiende pint te drinken op de beroemde schrijver. Het is één van de weinige plekken waar Hardy niet echt heeft gezeten, maar de naam; ‘Thomas Hardy, authentic restaurant’, is gewoon te grappig om er niet iets te nuttigen. 

@drbronk

David Bronkhorst  is freelance reisjournalist, fotograaf, blogger en schrijver. Hij doorkruiste de Negev woestijn op een ezel en schreef een roman over zijn beroemde circusfamilie  (Het geheim van Carré bij AtlasContact). Hij publiceerde in onder meer Sp!ts, Metro en M!CE.

Google+