Met Alexandre Dumas in Marseille

De Franse schrijver Alexandre Dumas was verliefd op Marseille. De stad en zijn inwoners vormden de inspiratie voor De Graaf van Monte-Cristo, zijn beroemdste boek. En de liefde was wederzijds.

Toen Alexandre Dumas in 1830 voor het eerst Marseille bezocht, likte de stad zijn wonden. Keizer Napoleon was vijftien jaar daarvoor verslagen bij Waterloo, de Britten heersten over de wereldzeeën. De ooit zo machtige Franse havenstad was een vissersstadje geworden. Veel te groot voor wat het nog voorstelde.

De oude haven.

De oude haven.

Het hart van de stad was de oude haven uit de 17e eeuw. “In die eeuw was dit de grootste haven van de Middellandse Zee, waar handelsschepen uit alle windstreken hun lading losten”, vertelt Dumas-kenner Laurianne Collange terwijl we op de kade uitkijken over de haven.

De oude haven van Marseille

Er kwamen zeilschepen met cederhout uit Libanon, tabak en katoen uit Turkije en specerijen uit Egypte. “Maar begin negentiende eeuw, toen Dumas de stad bezocht, kwamen enkel nog vissersboten binnen, die hun vangst op de kade verkochten.”

Alexandre Dumas

Alexandre Dumas

De havenwijk eromheen was al even oud en vervallen, met middeleeuwse, smalle steegjes en dichtbevolkte, afbrokkelende huizen in pasteltinten. “Een romanticus als Dumas vond dat natuurlijk erg schilderachtig, en het zette zijn fantasie aan het werk.”

Vooral de inwoners bevielen de levensgenieter Dumas wel. Want stad mocht dan heel pittoresk aan het vervallen zijn, de inwoners waren er niet bescheidener op geworden. Ze waren even trots als toen de stad een grootmacht was, en nog even gepassioneerd. Net als Dumas hielden ze van het goede leven. Ook niet zo gek als je bedenkt Marseille dichterbij Italië ligt dan Parijs.

Dumas hield van Marseille omdat hij dezelfde karaktereigenschappen had als de inwoners.

“Vrijgevigheid, spraakzaamheid, een levendige fantasie, een liefde voor de goede dingen van het leven, van lekker eten, wijn, feesten en vrouwen”, zegt Collange met genegenheid. “Hij kwam niet uit Marseille, maar toch zijn we dol op hem. Geen andere schrijver heeft zoveel voor ons betekend dan hij. Hij was geen Marseillais, maar hij verdiende het wel om er een te zijn.”

Beroemdste gerecht van Marseille: bouillabaise

De oude haven wordt bewaakt door twee forten

De oude haven wordt bewaakt door twee forten

Terwijl we op een klein cruiseschip inschepen en de haven uitvaren, wijst Collange op een klif die boven de havenmonding torent. “Hier stond het beste restaurant, waar het beroemdste gerecht van Marseille werd gekookt, bouillabaise. Als Dumas in de stad was, vroeg hij hier of hij het mocht koken voor zijn vrienden. Zoals je wel kunt zien aan zijn omvang hield Dumas erg van eten.”

Het restaurant was altijd blij om Dumas van dienst te zijn, want de schrijver was inmiddels een graag geziene gast in Marseille. Na zijn eerste bezoek in 1830 had Dumas namelijk genoeg inspiratie opgedaan voor De Graaf van Monte-Cristo. Na de publicatie, in 1844, werd de stad wereldberoemd.

De Kolonie van de Catalanen

We varen de kalme haven uit. De golven worden hoger en de zee diep grijs. Collange wijst naar een wijk in de verte, gelegen aan een zandstrand. “Dat is de Kolonie van de Catalanen. In de Graaf van Monte-Cristo is dit de wijk waar Mercedes woont.” De bloedmooie vrouw is een van de hoofdpersonages in het boek.

De Kolonie van de Catalanen is tegenwoordig volgebouwd met hoogbouw.

De Kolonie van de Catalanen is tegenwoordig volgebouwd met hoogbouw.

De naam dankt de wijk aan de Catalaanse kolonisten die hier in de zeventiende eeuw zijn komen wonen nadat half Marseille aan de pest was bezweken. De stad had dringend nieuwe werkkrachten nodig en nodigde de Catalanen uit om zich te komen vestigen.

Toen Dumas hier begin 18de eeuw kwam, was de kolonie nog een afgesloten wereld, ver weg van de stad.

“Om er te komen, moest je om de bergen lopen. Er was geen directe weg naar toe, zoals nu”, vertelt Collange. Catalanen zijn er inmiddels niet meer en er wordt ook geen Catalaans meer gesproken. “Ze zijn opgegaan in de bevolking. Maar toch...toch zie je het nog wel een beetje aan ze, vind ik.”

Het Chateau d’If

In de verte doemt een eilandje op, met een dreigend kasteel op de top: het Chateau d’If. Edmond Dantès, alias de Graaf van Monte-Cristo, zit hier veertien jaar gevangen na een valse aanklacht van zijn jaloerse 'vrienden'.

Na zijn eerste bezoek bezocht Dumas Marseille nog vijf keer. Bij elk bezoek was er weer wat verdwenen van het pittoreske verval uit 1830. Tegen de tijd dat Monte-Cristo uitkwam, in 1844, was de stad al sterk aan het veranderen. De 17de eeuwse charme maakte definitief plaats voor de moderne tijd.

Het Chateau d’If  

Het Chateau d’If

 

In 1852 opende keizer Napoleon III een nieuwe, grote haven buiten de stad. De oude was te klein geworden voor een moderne uitvinding, het stoomschip. Het bassin werd enkel nog gebruikt voor kleine zeilschepen en verviel in obscuriteit. Dwars door de oude stad werden boulevards getrokken, net zoals Hausmann in Parijs deed. De pastelkleurige huisjes werden massaal afgebroken.

Ook het bouillabaisse-restaurant aan de toegang van de oude haven werd van de klif geveegd. Marseille bouwde er een paleis voor keizer Napoleon III, als dank dat hij de stad de moderne tijd binnen had geloodst. Bouillabaise-liefhebbers moesten het voortaan doen zonder uitzicht over de zee en de haven. De Franse keizer heeft het Palais du Pharo nooit bezocht.

Pittoreske charme van Marseille

Wat er toen nog aan pittoreske charme over was, daar wisten de nazi’s wel raad mee. In 1943 bliezen de Duitsers de halve binnenstad op. Al die donkere, nauwe steegjes vonden ze namelijk maar een broedplaats van verzet. Op de puinhopen van de roze panden werd lelijke nieuwbouw gepleegd.

Slechts een paar oude gebouwen werden gespaard, waaronder een middeleeuws, duister gotisch pand. “Misschien dat de Duitsers die stijl wel konden waarderen”, glimlacht Collange. Ook het gerechtsgebouw waar Dante werd veroordeeld tot levenslang, ontsnapte aan het Duitse dynamiet. Het is nu het kantoor van de loco burgemeester.

Nieuw Marseille

Sinds een jaar of tien wordt er druk gepoetst en gebouwd in Marseille. Aan de ingang van de oude haven verrees in 2013 het hypermoderne MuCEM, een museum voor Europese en mediterrane cultuur. In hetzelfde jaar verscheen op de plek waar de boulevards de stad in leiden een hoog spiegelpaleis van architect Norman Foster.

Het hoge plafond weerspiegelt de flanerende Marseillais eronder. Het is letterlijk een plek om te zien en gezien te worden. Met de opgeknapte haven op de achtergrond is het een gezellige plek om rond te wandelen en te kijken naar de bootjes of op een terrasje te zitten.

Tussen de brave burgers en de toeristen die selfies maken, lopen ook de types die je zoal in havensteden vindt. Schimmige figuren, matrozen, dames van lichte zeden, klanten van de kermis verderop, mannen die in de prullenbakken neuzen en types tegen beter weten in een hengel uitgooien in het water.

Je voelt ze konkelfoezen, plannen smeden, haten en liefhebben. De types waar Alexandre Dumas van hield, zijn niet verdwenen.

Checklist Marseille

  • Marseille is de tweede grootste stad van Frankrijk na Parijs. Het is ook een van de oudste steden van Europa, maar liefst 2600 jaar oud. Die geschiedenis kun je opsnuiven in de oude haven en in de oude wijken Le Panier, L’Estaque en La Corniche.
  • Ook niet te missen is de grootste kerk, de basiliek van Notre-Dame de la Garde, die op een heuvel over de stad waakt.
  • Fijn slapen doe je in HÔTEL 96 in Marseille. Het knusse hotelletje ligt op een paar minuten lopen van het strand. De kamers zijn gezellig modern ingericht en het ontbijt is home-made, helemaal perfect voor een weekeindje weg. Kijk op hotel96.com

  • Alles over Marseille vind je op marseille-tourisme.com
  • Als je helemaal in de voetsporen van De Graaf van Monte Christo wil gaan, dan kun je eind juni meedoen met het Defi Monte-Cristo. Honderden zwemmers doen dan de tocht van Dante na. Ze zwemmen van het Chateau d’If naar een eilandje vijf kilometer verderop, door de koude en woelige zee.
  • Meer informatie: www.France.fr

Jan Hazevoet is wereldreiziger/journalist/fotograaf. Hij reisde naar meer dan honderdenveertig landen, trok heel Europa door op zoek naar Romeinse slagvelden en vocht tegen draken op de Galapagoseilanden . Hij woont momenteel in Amsterdam met kat (Nero) en vrouw (Moppie).

  

 

 

 

 

 

 

Google+